Weblog Peter Glas

Op onnodige bestuurlijke drukte zit niemand te wachten, op ondoordachte blauwdrukken voor het openbaar bestuur al evenmin. Maar meer blauw denken kan wat mij betreft helemaal geen kwaad.

De Raad voor het openbaar bestuur (ROB) bracht op 27 april een visie uit, getiteld “Het einde van het blauwdruk-denken”. De Raad geeft een scherpe analyse van de huidige toestand van het openbaar bestuur. Kort samengevat en heel herkenbaar is die als volgt:

• gemeenten en waterschappen schalen steeds verder op en werken steeds meer samen
• het Rijk en de Kamer verliezen terrein aan Europa en bemoeien zich (daardoor) steeds meer met decentrale overheden, en
• de provincies komen (daardoor) klem te zitten tussen het lokale en het nationale schaalniveau.

Zichtbaarheid

De Raad constateert dat provincies steeds meer het werkterrein van de gemeenten zijn gaan opzoeken in een poging hun zichtbaarheid te vergroten. En nu hebben ze dus hun pijlen ook al op de waterschappen gericht.

ROB voorzitter Jacques Wallage beschreef deze beweging onlangs als een wanhoopsoffensief van het middenbestuur, waarbij de vorm op zoek gaat naar een inhoud. Bij de waterschappen weet je één ding zeker: over de inhoud van ons werk kan geen twijfel zijn. We worstelen de laatste jaren wel met de vorm, vooral omdat de wetgever steeds weer nieuwe eisen stelt aan de verkiezingen.

Herkenbaar en positief

Als je het rapport van de ROB digitaal scant op hoe vaak het over het waterschap gaat, dan valt dat nog al mee. Of het valt tegen – afhankelijk van hoe je daar naar kijkt. 15 keer slechts, terwijl het aantal hits op gemeenten en provincies respectievelijk 263 en 129 keer bedraagt. Wat de Raad zegt over het waterschap is herkenbaar en positief.

Ze noemt de grote stappen in de opschaling en de prominente en unieke bestuurlijke plaats in de strijd tegen het water in de nationale geschiedenis. De Raad constateert dat de oudste bestuurslaag in ons land een cruciale functie vervult. En dat het daarom zaak is dat de waterschapstaak geborgd blijft.

Principes voor het ontwerpproces

Ik vind het interessant dat de Raad voor het openbaar bestuur vervolgens niet een zoveelste model neerlegt voor de reorganisatie van het bestuurlijk landschap. Ze komt met een tiental principes voor het ontwerpproces. De waterschappen kunnen daar denk ik goed mee aan de slag.

Principe nummer 1, “Eerst de taak, dan de schaal”, spreekt mij daarbij zeer aan. Bij de haalbaarheid van het door de Raad geschetste perspectief, waarin naast Europa en de rijksoverheid er nog maar ruimte is voor één andere bestuurslaag plaats ik wel vraagtekens.

Vergroting van doelmatigheid

De Unie van Waterschappen heeft vergaande voorstellen aan het Kabinet gepresenteerd voor vergroting van de doelmatigheid op het gebied van waterbeheer. Bestuurlijke ontvlechting, koppeling van taken en verantwoordelijkheden en daaruit voortvloeiende kostenbesparing zijn belangrijke elementen die in het advies van de Raad voor het openbaar bestuur terugkomen.

De Raad constateert een gebrek aan samenhang in de eerder gepresenteerde oplossingen voor bestuurlijke vernieuwing: iedere bestuurslaag bedacht zijn eigen oplossing zonder die met elkaar te verbinden. In het voorstel voor Doelmatig Waterbeheer zijn synergie, samenwerking en kruisbestuiving tussen bestuurslagen juist uitgangspunt.

De waterschappen staan klaar

Voorbeeld is de voorgenomen samenwerking tussen waterschappen en gemeenten waardoor grote besparingen, culminerend in 380 miljoen euro per jaar, kunnen worden gerealiseerd. Kortom: de waterschappen staan klaar voor het debat en het ontwerpproces, waarbij de taak de optimale schaal bepaalt en óók de optimale structuur.

Peter Glas
Voorzitter van de Unie van Waterschappen